หนังสือ Vita Activa การรื้อฟื้น ‘มนุษย์สภาวะ’ ของฮันนาห์ อาเรนท์ โดย พิศาล มุกดารัศมี

เข้าเล่มปกอ่อนจำนวน 264 หน้า ฮันนาห์ อาเรนท์ (Hannah Arendt: 1906 - 1975) นักทฤษฎีการเมืองชาวเยอรมนี ถือเป็นหนึ่งในนักคิดคนสำคัญของศตวรรษที่ 20 ที่นำพาผู้อ่านเดินทางไปสำรวจโลกทางการเมือง ตั้งแต่การใช้คำพูดเพื่อการโน้มน้าวชักจูง ไปจนถึงการใช้กำลังและความรุนแรงทำลายล้างกัน สำหรับผู้ที่มีประสบการณ์ในการอ่านและมีความคุ้นเคยกับงานเขียนของอาเรนท์มาก่อนจะพบว่ามุมมองที่อาเรนท์ใช้อธิบายพัฒนาการของ มนุษย์สภาวะ (human condition) มีความลึกซึ้งและน่าสนใจ โดยเริ่มต้นจากสถานะของสัตว์การเมือง สัตว์นักประดิษฐ์ และสัตว์แรงงาน จนถึงปัญหาเรื่องความชั่วร้ายทางการเมือง (political evil) ภายใต้รูปแบบการปกครองเผด็จการอำนาจนิยมแบบเบ็ดเสร็จของฮิตเลอร์และสตาลิน ผลงานของอาเรนท์กระตุ้นให้เราหันมาพิจารณาและคิดประเมินการเมืองในศตวรรษที่ 20 กันใหม่ การอ่านงานของเธอจึงเปรียบเสมือนการปลุกให้ตื่นเพื่อย้อนกลับไปคิดถึงจารีตของความคิดทางการเมืองที่ถูกทั้งกาลเวลาและประวัติศาสตร์ทำให้กลายเป็นสิ่งที่ถูกหลงลืมและลืมเลือนจากผู้คนในยุคปัจจุบัน ผู้เขียนได้ลงมืออ่านและศึกษาผลงานชิ้นสำคัญประกอบด้วย ‘Human Condition’ ‘The Origins of Totalitarianism’ ‘On Revolution’ ‘Between Past and Future : Eight Exercises in Political Thought’ ‘The Promise of Politics’ และบางส่วนของผลงานที่เธอยังเขียนค้างไว้ไม่เสร็จสมบูรณ์ ‘The Life of Mind’ จากงานเขียนดังกล่าวตีความว่า ‘อาเรนท์’ ต้องการนำผู้อ่านกลับไปสู่รากฐานและมองย้อนถึงจารีตความคิดทางการเมืองตะวันตก ความสำคัญในความรู้ของความเป็นการเมืองมีกำเนิดที่โสเกรตีส ถูกพัฒนาขึ้นมาอย่างเป็นระบบภายใต้แนวคิดความเป็นสัตว์การเมืองของอริสโตเติล ทั้งในรูปของความรู้ หลักการ พื้นที่ กระบวนการ สถาบัน และแนวคิดในเรื่องเสรีภาพ คำพูด (speech) การแสดงตน (action) และเหตุผล แต่สุดท้ายกลับถูกปฏิเสธและทำลายลงในปลายศตวรรษที่สิบเก้าต่อเนื่องมาจนถึงต้นศตวรรษที่ยี่สิบ เฉพาะอย่างยิ่งภายใต้ระบอบเผด็จการอำนาจนิยมแบบเบ็ดเสร็จ ของทั้งฮิตเลอร์และสตาลิน เปรียบเสมือนผลผลิตของสังคมการเมืองสมัยใหม่ ส่วนหน้าที่ของ ‘อาเรนท์’ คือการนำผู้อ่านของเธอย้อนกลับไปยังอดีต (past) เพื่อจะได้ศึกษาพิจารณารูปแบบและองค์ความรู้ปรัชญาและความคิดทางการเมือง (tradition) เพียงแต่ ‘อาเรนท์’ ให้ข้อสังเกตว่ายุคสมัยที่แตกต่างกันผู้คนยึดถือ ให้ความสำคัญกับ ‘ความจริง’ (truth) คนละรูปแบบกัน 'สมัยใหม่' ไม่เชื่อในความจริงแบบทั้งเป็นสิ่งที่ถูกมอบมาให้ (given) หรือได้รับการเปิดเผย (disclosed) ความจริงเป็นสิ่งที่ถูกผลิตสร้างขึ้นมาจากความคิดจิตใจของมนุษย์’ ทำให้เกิดคำถามตามมาว่า ท่ามกลางโลกที่เสรีภาพและความยุติธรรมอยู่ในสภาพไม่สมบูรณ์และชัดเจนเหมือนก่อนหน้า การมีชีวิตยังคงมีคุณค่าอยู่ต่อไปหรือไม่ พิศาล มุกดารัศมี-ผู้เขียน หากใครสนใจว่าเผด็จการเบ็ดเสร็จเกิดขึ้นได้อย่างไร เผด็จการทำงานอย่างไร ทำไมคนจึงสนับสนุนเผด็จการ ผมขอแนะนำให้อ่านงานของ Hannah Arendt “Vita Activa การรื้อฟื้น “มนุษย์สภาวะ” ของฮันนาห์ อาเรนท์” คือ หนังสือภาษาไทยที่เกี่ยวกับความคิดของ Hannah Arendt ที่ดีที่สุด เขียนโดย พิศาล มุขดารัศมี ปิยบุตร แสงกนกกุล