ภิกขุปาฏิโมกข์แปลพร้อมมาติกาสำหรับวินิจฉัยสิกขาบท

ภิกขุปาติโมกข์ ภิกขุปาฏิโมกข์แปลพร้อมมาติกาสำหรับวินิจฉัยสิกขาบท ~•คำชี้แจง•~ วัตถุประสงค์ในการบัญญัติพระวินัยของพระศาสดามี ๑๐ ประการหนึ่งในนั้น คือ สทฺธมฺมฏริติยาเพื่อความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรม พระสัทธรรมมี ๓ ประการ คือ (๑) ปริยัติสัทธรรม (๒) ปฏิบัติสัทธรรม และ (๓) อธิคมสัทธรรม หรือปฏิเวธสัทธรรม พระพุทธพจน์ทั้งหมดที่รวบรวมไว้ในพระไตรปิฎก ชื่อว่าปริยัติสัทธรรม ธุดงค์คุณ ๑๓ ข้อ ขันธกวัตร ๑๔ มหาวัตร ๘๒ ศีล สมาธิ และวิปัสสนา ชื่อว่าปฏิบัติสัทธรรม อริยมรรค ๔ สามัญญผล ๔ และพระนิพพาน ชื่อว่าอธิคมสัทธรรม สัทธรรมทั้งหมดนี้จะดำรงอยู่ได้นาน ก็ด้วยการบัญญัติสิกขาบท เพราะเมื่อมีการบัญญัติสิกขาบทเหล่าภิกษุทั้งหลายก็จะพากันศึกษาเล่าเรียนสิกขาบท วิภังค์แห่งสิกขาบทนั้น และพระพุทธพจน์อื่น ๆ เพื่อส่องเนื้อความของสิกขาบทและวิภังค์แห่งสิกขาบทนั้นให้ชัดเจน ก็เมื่อปฏิบัติตามพระบัญญัติ บำเพ็ญข้อปฏิบัติแล้ว ย่อมได้บรรลุโลกุตตรธรรมที่ควรบรรลุด้วยการปฏิบัตินั้น จะเห็นได้ว่า เมื่อปริยัติยังมีอยู่ ปฏิบัติที่ถูกต้องตามธรรมสมควรแก่ธรรมก็มีได้ เมื่อปฏิบัติที่ถูกต้องมีอยู่ อธิคม คือการบรรลุคุณธรรมขั้นใดขั้นหนึ่ง ก็ย่อมจะมีได้ เป็นผลเกิดตามมา ในบรรดาปริยัติสัทธรรม คือ พระวินัย พระสูตร และพระอภิธรรม ทั้งสามประการดังกล่าวพระวินัยเป็นรากแก้ว เป็นอายุของพระศาสนา การที่จะรักษาพระศาสนาให้อยู่ได้นานตราบนานนั้น พระภิกษุต้องรักษาศีลของตนให้บริสุทธิ์ เพราะจะเป็นเหตุให้เกิดศรัทธาต่อตัวเอง ผู้อื่นที่ยังไม่ศรัทธา ก็จะ เกิดความเลื่อมใสศรัทธา ผู้ที่ศรัทธาอยู่แล้ว ก็จะยิ่งเลื่อมใสศรัทธามากขึ้น ฉะนั้น ผู้ที่ประสงค์จะรักษาศิลของตนให้บริสุทธิ์ เบื้องต้นก็ต้องศึกษาทาความรู้ในเรื่องศึล ซึ่งเกี่ยวกับพระวินัยให้ดีเสียก่อน จึงจะรักษาศีลให้ดีให้บริสุทธิ์หมดจดได้ หนังสือ "ภิกขุปาติโมกข์แปล พร้อมมาติกาสำหรับวินิจฉัยสิกขาบท" เล่มนี้ จึงเกิดขึ้นมาเพื่อจะอนุเคราะห์กุลบุตรผู้มีศรัทธาที่บวชเข้ามาในยวรพระพุทธศาสนาแล้ว ได้อาศัยศึกษาหาความรู้ด้านพระวินัยบัญญัติเป็นเบื้องต้น เพื่อก้าวไปสู่การศึกษาตัวพระวินัยปิฎก อรรถกถาพระวินัย และฎีกาพระวินัยรวมถึงพระพุทธพจน์อื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับเรื่องศีลต่อไป โดยหลักในการเรียบเรียงหนังสือเล่มดังกล่าวมี ๔ ข้อดังนี้ ๑. สิกขาบทที่เป็นพระบาลีนำจากพระวินัยปิฎก เล่ม ๑ และ เล่ม ๒ ในวินัยปิฎก เล่ม ๑ เริ่มจากปฐมปาราชิกจนจบอนิยต ส่วนวินัยปิฎกเล่ม ๒ เริ่มตั้งแต่นิสสัศคิยปาจิตตีย์จนถึงเสขิยวัตร ๗๕ ข้อและอธิกรณสมถะอีก ๗ ประการ รวมเป็นศีล ๒๒๗ ข้อ ๒. มีคำแปลโดยอรรถ จับเอาใจความของแต่ละสิกขาบท ๓. มีคำอธิบายที่สำคัญเฉพาะของแต่ละสิกขาบท ซึ่งนำมาจากพระไตรปิฎกบ้าง สมันตปาสาทิกา บ้าง กังขาวิตรณีอรรถกถาบ้าง คัมภีร์ฎีกาอื่น ๆ บ้าง กังขาวิตรณีอรรถกถาบ้าง คัมภีร์ฎีกาอื่นๆบ้าง ๔. นำมาติกาทั้ง ๑๗ ข้อมาประกอบการวินิจฉัยทุกสิกขาบท เพื่อเป็นฐานในการศึกษาสิกขาบทให้เข้าใจยิ่งขึ้น ดังนี้ คือ ๔.๑นิทาน มูลเหตุเกิดขึ้นที่นำไปสู่การบัญญัติสิกขาบทนั้น ๆ ว่าเกิดขึ้น ณ สถานที่แห่งใด ๔.๒ปุคคล ผู้บุคคลผู้ก่อเหตุ ซึ่งเป็นตันบัญญัติ เป็นใคร ๔.๓วตฺถุ เรื่องราวที่เกิดขึ้น ซึ่งเป็นมูลเหตุแห่งการบัญญัติสิกขาบท ว่าเกิดจากเรื่องอะไร ๔.๔ปญฺญตฺติวิธ วิธีบัญญัติสิกขาบท ซึ่งมีทั้งมูลบัญญัติและอนุบัญญัติ เป็นตัน ๔.๕อาณตฺติ การสั่งผู้อื่นให้กระทำ บางสิกขาบท สั่งให้ผู้อื่นทำ ตัวเองก็ต้องอาบัติด้วยบางสิกขาบท สั่งให้ผู้อื่นทำ ตัวเองไม่ต้องอาบัติ ๔.๖ อาปตฺติ ประเภทของอาบัติแต่ละสิกขาบท สิกขาบทหนึ่ง ๆ อาจจะต้องอาบัติหลายตัวตั้งแต่หนักสุด ไปจนถึงเบาสุด ๔.๗ อนาปตฺติ ผู้ที่ทำแล้ว ไม่ต้องอาบัติ ไม่ต้องรับโทษ มีบุคคลใดบ้างในแต่ละสิกขาบท ๔.๘วิปตฺติ ความวิบัติของแต่ละสิกขาบท เช่น เป็นสีลวิบัติบ้าง อาจารวิบัติบ้าง ทิฏฐิวิบัติบ้าง อาชีววิบัติบ้าง ๔.๙ องคฺ องค์ประกอบที่จะทำให้ต้องอาบัติในสิกขาบทนั้น ๆ มีอะไรบ้าง ๔.๑๐สมุฏฺฐานวิธิ ที่ตั้งที่ทำให้ต้องอาบัติ เช่น ทางกาย ทางวาจา หรือ ทางกายกับทางใจประกอบกัน เป็นต้น ๔.๑๑กิริยานานตฺต ความต่างกันแห่งกิริยาการกระทำในแต่ละสิกขาบท เช่น บางสิกขาบททำ จึงจะต้องอาบัติ บางสิกขาบท ไม่ทำ ก็ต้องอาบัติ ๔.๑๒ สญฺญานานตฺต ความต่างกันแห่งอาบัติโดยสัญญา คือมีความเข้าใจถูกต้อง กับไม่มีความเข้าใจ ๔.๑๓ จิตฺตนานตฺต ความต่างกันแห่งจิต บางสิกขาบท ต้องมีเจตนา บางสิกขาบท ถึงจะไม่มีเจตนาที่จะล่วงละเมิด ถ้าทำไปแล้ว ก็ต้องอาบัติเช่นเดียวกัน ๔.๑๔ วชฺชปเภท ประเภทของโทษ จะเป็นโลกวัชชะหรือปัณณัตติวัชชะ ฯลฯ———————>>>> นอกจากจะอ้างที่ไปที่มาให้เพื่อนำไปสืบค้น หรือนำไปศึกษาค้นคว้าต่อแล้ว ที่สำคัญอีกประการหนึ่ง คือ ข้อความนั้น ๆ จะมีทั้งภาษาบาลี เพื่อฝึกฝนเกี่ยวกับการแปล แต่สำหรับผู้ไม่เคยศึกษาภาษาบาลีมาก่อน ก็สามารถอ่านหนังสือเล่มนี้ได้ โดยเลือกอ่านเฉพาะที่เป็นภาษาไทยก็ได้ ก็จะได้รับประโยชน์ในการศึกษาพระวินัยบัญญัติเช่นเดียวกัน ด้วยความรู้เพียงน้อยนิด แต่คิดจะศึกษาค้นคว้า กอปรกับประสงค์จะเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ให้ผู้อื่นได้อ่านด้วย และทำด้วยกุศลจิตคิดจะบูชาคุณพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ขอผู้รู้ทั้งหลายมีเมตตาช่วยชี้แนะข้อผิดพลาดบกพร่องเพื่อนำไปแก้ไขในกาลพิมพ์ครั้งต่อไป ส่วนดี ๆ ที่มีอยู่บ้าง ก็ขอแบ่งส่วนแห่งคุณงามความดีอันนี้ให้กับทุกท่านได้ร่วมกันอนุโมทนาสาธุการด้วยกัน จึงหวังว่า หนังสือ "ภิกขุปาติโมกข์แปล พร้อมมาติกาสำหรับวินิจฉัยสิกขาบท" เล่มนี้ จะช่วยอำนวยประโยชน์สำหรับผู้สนใจศึกษาพระวินัยบัญญัติของพระภิกษุ ทั้งพระภิกษุและฆราวาสญาติโยมทั้งหลาย เพื่อจะช่วยอนุเคราะห์พระภิกษุให้ประพฤติปฏิบัติได้ถูกต้องตามพระธรรมวินัย เพื่อจรรโลงไว้ซึ่งพระพุทธศาสนาให้ดำรงมั่นอยู่คู่สังคมไทยและมนุษยโลกสืบต่อไป ~•พระมหาธิติพงศ์ อุตุตมปณุโถ•~ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๙ หนังสือขนาด 20x26.8cm. จำนวน 890 หน้า (หนา 5.5 cm.) กระดาษถนอมสายตา