คัณฐีธัมมปทัฏฐกกถา ยกศัพท์แปล ภาค 1 - 8 (มูลนิธิมหามกุฏราชวิทยาลัย)

แปลยกศัพท์ คืออ่านศัพท์บาลีก่อน แล้วจึงแปลเป็นไทย โดยยกศัพท์บาลีขึ้นมาศัพท์หนึ่ง (หรือหลายศัพท์) แล้วแปลเป็นไทยศัพท์หนึ่ง (หรือหลายศัพท์) สลับกันไป แบ่งได้อีก 2 ลักษณะ คือ แปลยกศัพท์โดยแปลประโยคเลขนอก (ประโยคนอกเครื่องหมายคำพูด) ให้หมดก่อน แล้วจึงค่อยมาแปลประโยคเลขใน (ประโยคในเครื่องหมายคำพูด) ในประโยคนั้นๆ คือ ถ้าพบประโยคเลขในก็เพียงแต่อ่านผ่านไปก่อน เมื่อแปลประโยคเลขนอกหมดแล้วจึงมาแปลประโยคเลขในทีหลัง เช่น ปุณฺโณ “อหํ ปพฺพชิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา อาคมิ. อ่านแปลโดยพยัญชนะ ยกศัพท์ และพักเลขในไว้แปลทีหลัง ว่า ปุณฺโณ อ.ปุณณะ จินฺเตตฺวา คิดแล้ว อหํ ปพฺพชิสฺสามิ อิติ ว่า...ดังนี้ อาคมิ มาแล้ว อหํ อ.เรา ปพฺพชิสฺสามิ จักบวช การแปลแบบนี้ แยกแปลระหว่างประโยคเลขนอกกับประโยคเลขในอย่างชัดเจน ช่วยให้นักเรียนชำนาญในการแบ่งประโยคเลขนอกเลขในและแปลประโยคไม่ก้าวก่ายกัน แต่ก็มีข้อเสียอยู่บ้าง คือทำให้การจับใจความรวมของประโยคหรือลำดับเรื่องราวได้ไม่ง่ายนัก นิยมใช้เป็นการแปลปากเปล่าในห้องเรียน เพราะผู้สอนสามารถตรวจสอบการแปลได้ง่ายว่า นักเรียนมีความเข้าใจหลักการแปล เพียงใด แปลยกศัพท์ไปตามเนื้อความตามลำดับ ถ้ามีประโยคเลขในอยู่ ก็แปลทันที ไม่พักไว้กลับมาแปลทีหลัง เช่น ถ้าในประโยคนั้นมีประโยคเลขในอยู่ เมื่อถึงประโยคเลขในก็ให้แปลประโยคเลขในนั้นไปจนจบ แล้วแปลคำอื่นในประโยคเลขนอก ต่อไป เช่น ปุณฺโณ “อหํ ปพฺพชิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา อาคมิ. อ่านแปลโดยพยัญชนะ ยกศัพท์ ว่า ปุณฺโณ อ.ปุณณะ จินฺเตตฺวา คิดแล้ว ว่า อหํ อ.เรา ปพฺพชิสฺสามิ จักบวช อิติ ดังนี้ อาคมิ มาแล้ว ขนาดเล่ม 15.5cm x 23cm x 1cm .