ท้องถิ่น​สยามยุคพระพุทธเจ้าหลวง แปลโดย เสฐียร พันธรังษี, อัมพร ทีขะระ จากเรื่อง Temples and Elephants by Carl Bock

จำนวน 456 หน้า ขนาด A5 ปกแข็ง​เย็บกี่อย่างดี คาร์ล บ็อค (Carl Bock) เป็นนักธรรมชาติวิทยาและนักสำรวมชาวนอร์เวย์ ความจริงเขาน่าจะถูกนับว่าเป็นชาวเดนมาร์กมากกว่า ทั้งนี้เพราะเขาถือกำเนิดในกรุงโคเปนเฮเกน อันเป็นเมืองใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งในของ ประเทศเดนมาร์ก หากแต่ในช่วงที่เขาถือกำเนิดขึ้นมานั้น พ.ศ. ๒๓๙๒ เวลานั้นประเทศเดนมาร์กและนอร์เวย์ถูกนับเป็นประเทศเดียวกัน ภายใต้ชื่อ สหราชอาณาจักรเดนมาร์กและนอร์เวย์ (พ.ศ. ๒๓๕๗ - ๒๕๕๘) กล่าวคือ ในเวลานั้นทั้งสองชาติอยู่ภายใต้กษัตริย์พระองค์เดียวกันจากราชวงศ์ เบอร์นาคอตต เขาได้เข้ามาสำรวจดินแดนในประเทศสยาม (นามในเวลานั้น) ทางด้านภูมิศาสตร์ ในช่วง พ.ศ. ๒๔๒๔ และเดินทางจากสยามกลับสู่ยุโรปในวันที่ 6 สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๒๕ โดยเดินทางสำรวจดินแดนแถบภาคเหนือ ของสยามประเทศ โดยเริ่มตั้งแต่ปลาย พ.ศ. ๒๔๒๔ ด้วยการออกเดินทาง ตามเส้นทางแม่น้ำเจ้าพระยา ผ่านอยุธยา อ่างทอง นครสวรรค์ กำแพงเพชร ไปจนถึงลำปาง และต่อไปจนถึงลำพูน เชียงใหม่ เชียงราย กระทั่งเข้าสู่ดิน แดนไทใหญ่ในอาณาเขตยูนนาน หรือสิบสองปันนาในเวลานั้น ไม่เพียงเท่านั้น ในระหว่างที่รอคอยการเดินทางเพื่อขึ้นไปสำรวจ ดินแดนทางตอนเหนือของสยาม เขายังได้เดินทางสำรวจตรวจตราไปใน ท้องถิ่นต่าง ๆ ของสยามหลายแห่งไม่ว่าเพชรบุรี หรือกาญจนบุรี พร้อมกันไปอีกด้วย การสำรวจและการเดินทางของเขาในครั้งนั้นถูกเขียนขึ้นเป็น เอกสารและได้รับการตีพิมพ์ครั้งแรกออกเป็นภาษาเยอรมันใน พ.ศ. ๒๔๒๖ และต่อมาได้มีการแปลหนังสือเล่มนั้นออกเป็นภาษาอังกฤษ ในอีกปีต่อมาคือใน พ.ศ. ๒๔๒๗ โดยใช้ชื่อในภาคภาษาอังกฤษว่า Temples and Elephants กล่าวกันว่าผลงานเล่มนี้ของเขาได้รับการชมเชยอย่างสูงจากบรรดา สมาคมภูมิศาสตร์และวิทยาศาสตร์ของประเทศต่าง ๆ ในยุโรป ส่งผลให้เขาได้รับเหรียญเชิดชูเกียรติ และเหรียญตราเกียรติยศจากกษัตริย์แห่ง ออสเตรีย และสมาคมภูมิศาสตร์หลายแห่งเชิญให้เขาเข้าเป็นสมาชิกกิตติมศักดิ์อีกด้วย ทั้งยังสามารถกล่าวได้อีกว่า หนังสือเรื่อง Temples and Elephants นี้ยังเป็นหนังสือที่ได้รับความน่าเชื่อถือ และถูกนำไปใช้อ้างอิงในการศึกษา และสนใจภูมิศาสตร์ของประเทศไทยในเวลานั้นอีกมากด้วย กระทั่งถึงปัจจุบันนี้ ผลงานการบันทึกและเขียนของคาร์ล บ็อค เล่มนี้ก็ยังกลายเป็นหนังสืออันทรงค่า ที่เหมาะควรจะเรียนรู้และเข้าใจต่อสภาพของประเทศไทยในมุมท้องถิ่นภาคเหนือในยุคสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า อย่างมากยิ่ง สิ่งที่บ็อคบันทึกเอาไว้ นอกเหนือจากสภาพทางภูมิศาสตร์ดังที่กล่าวมาแล้วยังมีแง่มุมทางมานุษยวิทยาและธรรมชาติวิทยาที่น่าสนใจอีกมาก ไม่ว่าเรื่องราวของชาวกะเหรี่ยง การสักตามร่างกายของชายชาวลาว (ชาวเหนือสมัยนั้น บ็อค เรียกว่า ชาวลาว) รวมไปถึงชีวิตความเป็นอยู่ของผู้คนรอบข้าง ตลอดจนรูปแบบการปกครองและลักษณะนิสัยของคนที่เขาได้พบเห็น ซึ่งสามารถสะท้อนภาพให้ผู้อ่านในรุ่นปัจจุบันได้เห็นภาพอย่างน่าสนใจยิ่ง นอกเหนือจากเนื้อหาที่ว่ามาแล้ว ยังมีอีกสิ่งหนึ่งที่น่าสนใจใน หนังสือเล่มนี้ นั่นก็คือ ภาพสเก็ตช์ที่คาร์ล บ็อค ได้วาดขึ้นมาจากต้นแบบ ที่เขาได้พบเห็น และนำมาจัดทำเป็นบล็อกพิมพ์ภาพออกมาประกอบเรื่องในเวลาต่อมา เพื่อบรรยายและขยายความเรื่องเล่าและสิ่งที่เขาเห็น อัน ปรากฏอยู่ในหนังสือเล่มนี้ก็ล้วนแล้วแต่เป็นภาพที่ทรงค่า ซึ่งเขาบันทึกผ่าน สายตาของเขาสามารถนำมาชดเชยแทนกล้องถ่ายภาพดังเช่นปัจจุบันได้ อย่างดีเยี่ยมและน่าดูน่าสนใจเป็นอย่างมาก ในบรรดาบันทึกและงานเขียนเชิงสำรวจและท่องเที่ยวของบรรดา นักเดินทางชาวยุโรปที่เข้ามาในสยามนับแต่สมัยกรุงศรีอยุธยามาจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์ นับได้ว่า Temples and Elephants หรือ ท้องถิ่นสยามยุคพระพุทธเจ้าหลวง เล่มนี้ เป็นหนังสือที่ทรงค่าและคู่ควรจะมีเอาไว้ศึกษา เป็นอย่างยิ่งอีกเล่มหนึ่งสมัยรัตนโกสินทร์ นับได้ว่า Temples and Elephants หรือ ท้องถิ่นสยาม ยุคพระพุทธเจ้าหลวง เล่มนี้ เป็นหนังสือที่ทรงค่าและคู่ควรจะมีเอาไว้ศึกษา เป็นอย่างยิ่งอีกเล่มหนึ่ง