เมื่อสยามพลิกผัน: ว่าด้วยกรอบมโนทัศน์พื้นฐานของสยามยุคสมัยใหม่ (ปกอ่อน)

หนังสือ เมื่อสยามพลิกผัน : ว่าด้วยกรอบมโนทัศน์พื้นฐานของสยามยุคสมัยใหม่ ซึ่งเป็นหนังสือรวมบทความลำดับที่ 6 ของอาจารย์ธงชัยที่ตีพิมพ์กับสำนักพิมพ์ฟ้าเดียวกัน นอกจากมีหลายบทความที่อ่านสนุกและออกจะแหวกแนวจากหัวข้อที่ธงชัยให้ความสนใจ ยังมีความพิเศษห้ามพลาดอยู่ตรงบทที่ 1 “กรอบมโนทัศน์พื้นฐานของสยามยุคสมัยใหม่ (เค้าโครงสังเขป)” ซึ่งธงชัยเขียนขึ้นใหม่และตีพิมพ์ในหนังสือเล่มนี้เป็นครั้งแรก บทที่ 1 นี้เผยให้เห็นความมุ่งหมายของผู้เขียนที่ต้องการถอดรื้อ “พิมพ์เขียว” ของการก่อร่างสร้างขอบฟ้ากะลาแลนด์ หรือก็คือทลายกรอบมโนทัศน์พื้นฐานของสยามยุคใหม่นั่นเอง อันที่จริงบทนี้สามารถอ่านในฐานะบทนำของหนังสือทั้งชุดของธงชัยที่ตีพิมพ์กับสำนักพิมพ์ฟ้าเดียวกัน ซึ่งจะมีทั้งหมด 7 เล่ม เพราะได้แสดงให้เห็นเค้าโครงความคิดชุดใหญ่ที่ครอบคลุมความสนใจทั้งหมดในชีวิตทางวิชาการของตัวธงชัยเอง อันมีจุดเริ่มต้นและแรงบันดาลใจจากเหตุการณ์สังหารหมู่ 6 ตุลา 2519 กรอบมโนทัศน์พื้นฐาน (foundational mentality) นี้ ธงชัยแบ่งเป็น 7 ด้าน ได้แก่ 1) ภูมิกายา 2) ประวัติศาสตร์อย่างใหม่ 3) พุทธใหม่-ไสย-วิทย์ 4) คนไทย/คนอื่น 5) สังคมและระเบียบสังคม 6) เพศสภาวะ 7) สยามในสากลโลก ซึ่งอาจเปรียบได้กับ “ขอบฟ้าของกะลาสามชั้น” ที่ครอบงำความรู้สึกนึกคิดของคนไทยในปัจจุบัน ชั้นแรก เป็นชั้นในสุด คือสามเสาหลักของอัตลักษณ์ตัวตนไทยอันได้แก่ ชาติ-ศาสนา-พระมหากษัตริย์ ชั้นที่สอง คือสังคมไทยที่มีการแบ่งชั้นสูงต่ำตามอินทรียภาพแบบพุทธ และชั้นที่สาม คือสยาม/ไทยในความสัมพันธ์กับระเบียบโลก ขอบฟ้าของกะลาทั้งสามชั้นได้ถูกธงชัยตั้งคำถามท้าทายและค่อยๆ รื้อทำลายลงทีละส่วนในบทความต่างๆ ของเขาที่รวมเล่มตีพิมพ์กับฟ้าเดียวกัน รวมถึงในหนังสือเล่มสำคัญคือ Siam Mapped ด้วยวิธีวิทยาแบบ postmodern และ post-colonial history ซึ่งนำทางให้เขาสังเกตเห็นความไม่เข้าร่องเข้ารอยตรงรอยต่อของกะลาชั้นต่างๆ เมื่อแรกที่มันถูกก่อร่างสร้างขึ้นมา หรือพูดให้เฉพาะเจาะจงลงไปก็คือ ราวทศวรรษ 1880 ถึง 1930 (2420-2470) ซึ่งเป็นห้วงเวลาที่ธงชัยเรียกว่า “เมื่อสยามพลิกผัน” สู่สมัยใหม่ ธงชัยปักหมุดศึกษาทั้งพื้นที่และเวลา (space and time) ที่สยามเกิดการปะทะปรับแปรในด้านต่างๆ โดยหยิบยกเอาเรื่องเล่าฝังหัวคนไทยมาพลิกมุมอธิบายใหม่ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องคอขาดบาดตายอย่างดินแดนที่จะเสียไปไม่ได้สักตารางนิ้ว เรื่องชวนซาบซึ้งใจอย่างวีรกษัตริย์ผู้รักษาเอกราชของชาติ เรื่องความศิวิไลซ์ของไทยที่มีอารยธรรมเก่าแก่มาแต่สมัยสุโขทัย เรื่องตัวตนไทยที่เกิดมีขึ้นได้จากการสร้างคนอื่นในผืนดินตน เรื่องพุทธศาสนาเหนือกว่าศาสนาอื่นใดในโลก ความรู้สึกทั้งรักทั้งชังตะวันตก มรดกสมบูรณาญาสิทธิราชย์ในประชาธิปไตยแบบไทยๆ การปะทะกันของขนบประวัติศาสตร์สองแบบ ไปจนถึงเรื่องความคับแคบของวงวิชาการไทย และนิติรัฐแบบไทยๆ ความพยายามของธงชัยตลอดสามทศวรรษที่จะรื้อทำลาย “ขอบฟ้ากะลา” ที่ครอบงำความรู้สึกนึกคิดของคนไทยนั้น พูดได้ว่า radical หรือขุดรากถอนโคนสุดๆ เพราะแทงลงตรงใจกลางของปัญหา แม้อาจเรียกได้ว่าเขาเป็นหัวหมู่ทะลวงฟัน แต่ภารกิจนี้จะสำเร็จลุล่วงหรือไม่ กะลาจะแตกออกเป็นเสี่ยงๆ หรือไม่ คงต้องเป็นภาระของผู้อ่าน ของคนทั้งสังคม คำนำสำนักพิมพ์ คำนำผู้เขียน บทที่ 1 กรอบมโนทัศน์พื้นฐานของสยามยุคสมัยใหม่ (เค้าโครงสังเขป) บทที่ 2 ปรับตัวปรับใจเพื่ออยู่กับโลกตะวันตก : ยุทธศาสตร์ทางภูมิปัญญาที่แบ่งโลกเป็นสองส่วน และแนวคิดหลังตะวันตกนิยมในสยาม บทที่ 3 มนุษยศาสตร์ในสังคมไทยกับความจริงสองระดับของประวัติศาสตร์ไทย บทที่ 4 ประวัติศาสตร์นิพนธ์สมัยใหม่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ : กรณีประวัติศาสตร์ราชาชาตินิยมของประเทศไทย บทที่ 5 กุ ลอบ ลอก แต่งแบบไพร่ๆ ความผิดของ ก.ศ.ร. กุหลาบ ที่ตัดสินโดยนักประวัติศาสตร์อำามาตย์ บทที่ 6 การแก้ต่างให้พุทธศาสนากับความเป็นมาของศาสนาเปรียบเทียบในสยาม บทที่ 7 บททดลองเสนอ : อภิสิทธิ์ปลอดความผิด (Impunity) และความเข้าใจสิทธิมนุษยชนในนิติรัฐแบบไทยๆ ประวัติผู้เขียน ประวัติการตีพิมพ์ บรรณานุกรม ดรรชนี