พระพุทธรูปอินเดีย • ศาสตราจารย์ ดร. เชษฐ์ ติงสัญชลี

หนังสือ “พระพุทธรูปอินเดีย” เป็นหนังสือเล่มแรกของกระผม ที่ เขียนขึ้นมาตั้งแต่ พ.ศ. 2549 ในขณะที่เรียนปริญญาเอกอยู่ที่ประเทศอินเดีย ในขณะนั้น ศาสตราจารย์ ดร. ศักดิ์ชัย สายสิงห์ ได้กรุณาแนะนำแก่ผู้เขียนว่า อย่าทิ้งเวลาให้เปล่าประโยชน์ ในขณะที่เรียนปริญญาเอกอยู่ก็ควรจะใช้เวลาว่างในการเขียนหนังสือที่จะเป็นประโยชน์ต่อการเรียนการสอนในอนาคต ในครั้งนั้น กระผมเลือกที่จะเขียนหนังสือ “พระพุทธรูปอินเดีย” ขึ้นเนื่องจากได้มีประสบการณ์ในการศึกษาพระพุทธรูปมาตั้งแต่สมัยที่สอนวิชาศิลปะอินเดียที่คณะโบราณคดีก่อนเดินทางมาเรียน และยังได้รับความรู้อย่างลึกซึ้งจากการเรียนปริญญาเอกและการเดินทางสำรวจด้วยตัวเองที่ประเทศอินเดีย ไม่อาจปฏิเสธได้เลยว่า พระพุทธรูปเป็นผลผลิตจากลัทธิภักดีซึ่งยกย่องพระพุทธเจ้าประหนึ่งพระเจ้า เป็นความพยายามในการสร้างรูปพระพุทธเจ้าในจินตนาการทั้งๆ ที่พระพุทธองค์ปรินิพพานไปแล้วกว่า 600 ปี ความพยายามนี้ทำให้ช่างได้กำหนดลักษณะพระเศียร มุทรา-อาสนะ จีวร รวมถึงแผ่นหลังและประภามณฑล เพื่อให้แสดงลักษณะทางประติมานวิทยาและแสดงคุณสมบัติของพระพุทธเจ้าอย่างครบถ้วน เมื่อศิลปะอินเดียได้พัฒนาเป็นสกุลต่างๆ ทำให้ลักษณะพระเศียร มุทรา-อาสนะ จีวร รวมถึงแผ่นหลังและประภามณฑลของพระพุทธรูปต่างยุคต่างสมัยมีการพัฒนาออกไปจากต้นแบบ ลักษณะเฉพาะนี้เองที่ทำให้สามารถแยกศิลปะอินเดียสกุลต่างๆ ออกจากกันได้ หนังสือเล่มนี้จึงได้แจกแจงรายละเอียดทางด้านรูปแบบของพระพุทธรูปอินเดียแต่ละสกุล พร้อมทั้งพยายามยกตัวอย่างจำนวกมาก ด้วยหวังว่าจะเป็นประโยชน์ต่อการศึกษาทางด้านประวัติศาสตร์ศิลปะ โบราณคดี และศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง ทั้งทางด้านการศึกษาศิลปะอินเดีย รวมถึงศิลปะไทย ศิลปะเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และเอเชียตะวันออก ซึ่งได้รับอิทธิพลอินเดียอย่างมาก เมื่อหนังสือ “พระพุทธรูปอินเดีย” ที่พิมพ์ครั้งแรกโดยสำนักพิมพ์เมืองโบราณ พ.ศ. 2554 หมดลง แต่ความต้องการหนังสือเล่มนี้ยังคงมีอยู่อย่างมาก กระผมจึงได้ตีพิมพ์หนังสือเล่มนี้อีกครั้งหนึ่งใน พ.ศ. 2564 โดยปรับปรุงเนื้อหาบางส่วน รวมถึงได้เปลี่ยนแปลงภาพประกอบให้เป็นภาพสีเพื่อให้ผู้อ่านสามารถรับรู้ถึงความงามของวัสดุที่แท้จริงของพระพุทธรูปได้กว่าเดิม ศาสตราจารย์ ดร.เชษฐ์ ติงสัญชลี พฤศจิกายน 2564